Η νέα εποχή της παραγωγής στις πόλεις;

Αναδημοσιεύουμε αυτό το κείμενο που καταγράφει ενδεικτικά την συζήτηση που διεξάγεται αυτή τη στιγμή στην Ευρώπη, για την επαναφορά της παραγωγικής διαδικασίας μέσα στις πόλεις. Ελπίζουμε ότι κάποτε η συζήτηση αυτή θα μεταφερθεί και στην Θεσσαλονίκη, που τις τελευταίες δυο δεκαετίες αποτελεί παράδειγμα αποβιομηχανοποιημένης πόλης σε έλλειψη προσανατολισμών… 

Η νέα εποχή της παραγωγής στις πόλεις;

Του Adrian Hill.  Πηγή: citiesofmaking.com (10-7-2017)

Μπορεί η παραγωγή να επιστρέψει στις πόλεις; Και εάν ναι, πώς θα είναι διαφορετική από εκείνη του παρελθόντος;

Μέχρι το δεύτερο μισό του εικοστού αιώνα πολλά προϊόντα παράγονταν από τοπικούς, περιφερειακούς και εθνικούς παραγωγούς. Αυτό γινόταν κυρίως χάρη στις μεταφορές και στην προσβασιμότητα στα παραγόμενα αγαθά, η οποία δημιούργησε ένα είδος τοπικοποίησης της παραγωγής. Μόνο τα μεγαλύτερης αξίας αγαθά εξάγονταν σε πιο μακρινές αποστάσεις, και το εξαγώγιμο προϊόν βασιζόταν σε εργασία υψηλής ειδίκευσης παρά στο κόστος της παραγωγής.

Μετά τη δεκαετία του 1950, με την καινοτομία στην τεχνική και την αποτελεσματικότερη διαίρεση της εργασίας, και το συνδυασμό των μεταφορών μακρινών αποστάσεων πάνω σε σταθερό μέσο με την αυτοματοποίηση, η παραγωγή μετακινήθηκε δραματικά σε περιοχές όπου το κόστος παραγωγής ήταν το χαμηλότερο. Αυτό βασίζεται σε λογιστική ανάλυση του κόστους εργασίας και της αξίας της γης, και προϋποθέτει ότι δεν υπάρχει προστιθέμενη αξία στη διαδικασία παραγωγής πέραν της αξίας του τελικού προϊόντος. Επίσης προϋποθέτει ότι η εξειδικευμένη εργασία μπορεί να αναπαραχθεί οπουδήποτε στον κόσμο. Η βιομηχανία που παρέμεινε (ή αναγκάστηκε να παραμείνει) μετακινήθηκε στις άκρες της πόλης, σε κόμβους αυτοκινητόδρομων και σε φθηνότερη γη, και τελικά μετακινήθηκε στο εξωτερικό. Λειτουργικά απαρχαιωμένες, οι εκτεταμένες περιοχές μεταξύ των πόλεων, οι χώροι στάθμευσης τραίνων και οι αποθήκες τώρα μένουν ανενεργές ή έχουν αλλάξει ριζικά λειτουργία. Η μεταφορά της εργασίας στο εξωτερικό οδήγησε γρήγορα σε μεγάλης κλίμακας ανεργία μετά τον Β΄ Π.Π., σε αύξηση της ανισότητας του πλούτου και απώλεια της εργασίας υψηλής ειδίκευσης καθώς οι δουλειές και οι μαθητείες απομακρύνθηκαν από τα αστικά κέντρα.

Καθοδηγούμενη από τις πόλεις και τους εργολάβους που προωθούσαν την οικονομία υπηρεσιών, η αστική αναγέννηση στόχευε πρώην βιομηχανικές περιοχές που δημιουργούν νέες κατοικίες, γραφεία, χώρους λιανικού εμπορίου και περιοχές διασκέδασης. Σίγουρα, αυτό προσφέρει λειτουργίες που δεν ήταν διαθέσιμες προηγουμένως, ωστόσο, η επικέντρωση στις υπηρεσίες και τη «δημιουργική οικονομία» δεν αναπλήρωσαν πολλές από τις δουλειές που έφυγαν μαζί με τη βιομηχανία. Πολλές πρώην βιομηχανικές πόλεις τώρα υποφέρουν από υψηλή ανεργία, ειδικά όσον αφορά εργάτες χαμηλής ειδίκευσης και νέους ανθρώπους.

Το αποτέλεσμα για πολλά μέρη της Ευρώπης είναι επίσης η μείωση των τεχνικών γνώσεων, η εξάρτηση από τις εισαγωγές και η ανάγκη για ποικιλία εργασιών η οποία να μπορεί να προσαρμοστεί στην παγκόσμια οικονομική εκρηκτικότητα. Η τωρινή επικέντρωση της αναγέννησης στην οικονομία υπηρεσιών χάνει μια σημαντική ευκαιρία. Είναι η ευκαιρία για μια διαφοροποιημένη βάση απασχόλησης, για μια τοπική οικονομία που κινείται από την παραγωγή και την δημιουργικότητα, και γεμίζει το κενό που δημιούργησε η αποβιομηχάνιση με την παροχή δουλειάς και μαθητείας σε νέους εργαζόμενους και τη βοήθεια για την ανασυγκρότηση των κοινοτήτων. Ζητήματα όπως η επαναφορά των επιχειρήσεων από το εξωτερικό και η επαναβιομηχανοποίηση γίνονται κοινός τόπος για τους πολιτικούς που σκοπεύουν να φέρουν την παραγωγή πίσω στην Ευρώπη, όσο κι αν το τι σημαίνει αυτό παραμένει ασαφές. Είναι μόνο η επαναφορά των ίδιων βιομηχανικών διαδικασιών που έφυγαν στο εξωτερικό; Θα συγκεντρωθούν στις αστικές περιοχές οι οποίες είχαν χάσει τις δουλειές και τη βιομηχανία αρχικά, ή θα εγκατασταθούν στη φθηνότερη διαθέσιμη τοποθεσία χιλιόμετρα μακριά από τα αστικά κέντρα; Δύο ζητήματα γίνεται όλο και πιο ξεκάθαρο ότι μπορούν να καταστήσουν τις αστικές περιοχές την πιο λογική επιλογή: η τεχνολογία και η αξία.

Κατά πρώτον, εάν η Ευρώπη σκοπεύει να ανταγωνιστεί άλλα παγκόσμια οικονομικά μπλοκ, τότε η παραγωγή θα είναι ένα σημαντικό θέμα συζήτησης. Το καλύτερο μέρος για τις πόλεις είναι να σκεφτεί κάποιος με όρους βασικής αυτάρκειας. Δημοφιλείς ιδέες όπως η κυκλική οικονομία ωθούν προς την κατεύθυνση αυτή με εκτίμηση των πόρων ειδικά στο αστικό επίπεδο. Η κυκλική οικονομία σε επίπεδο πόλης παραμένει μια ασαφής ιδέα.

Δεύτερον, η νέα τεχνολογία φέρνει νέες ευκαιρίες που θα μπορούσαν να φέρουν αρκετό μέρος της παραγωγής πιο κοντά στο σπίτι. Τι σημαίνει αυτό σε όρους παραγωγής, δουλειάς, χώρου κ.ο.κ., παραμένει λίγο ως πολύ άγνωστο.

Ευκαιρίες:

Τεχνολογία. Εισερχόμαστε σε μια νέα εποχή βιομηχανικής τεχνολογίας. Αυτό που μερικοί αποκαλούν την τέταρτη βιομηχανική επανάσταση. Πολλά, σχεδόν απλά αντικείμενα που παράγονταν σε περιοχές με χαμηλό κόστος παραγωγής μπορούν τώρα να παραχθούν τοπικά με δωρεάν διαθέσιμη τεχνολογία όπως η τρισδιάστατη εκτύπωση, η κοπή με CNC, η αποκεντρωμένη παραγωγή βιομεθανίου κ.λπ.

Πόροι. Με την αυξανόμενη κοινή συνειδητοποίηση των σφαλμάτων της γραμμικής παραγωγής (επείγουσες ενδείξεις στις πρόσφατες συζητήσεις για το κλίμα στο Παρίσι), χρειάζεται να καταλάβουμε πώς να εκμεταλλευτούμε τους τοπικά παραγόμενες και καταναλούμενους πόρους. Αυτό συνιστά μια διακίνηση των πόρων βασιζόμενη στην τεχνολογία του 21ου αιώνα.

Οι απαιτήσεις των καταναλωτών. Η ανάγκη για προϊόντα κατά παραγγελία καθώς και η επιθυμία για αυξημένη ποιότητα οδήγησαν πρόσφατα κάποιες εταιρείες να επιστρέψουν την παραγωγή τους πίσω στην Ευρώπη. Επίσης, μια αυξανόμενη επιθυμία για εξατομίκευση.

Η τοπική δυναμική. Η άνοδος της κοινωνικής οικονομίας και η ανάπτυξη εργαστηρίων επινοητικότητας (FabLabs), κοινοτήτων πληροφορικής και τεχνολογίας (Hacker Spaces) και το «κίνημα των κατασκευαστών» (the maker movement) καθώς και η ανάπτυξη των κοινωνικών επιχειρήσεων και τοπικών κινημάτων καταδεικνύουν την κίνηση προς την τοπική παραγωγή.

Πολιτική. Υπάρχει μια αυξανόμενη πίεση για χαμηλούς ρυθμούς ανεργίας στην Ευρώπη. Στην Μ. Βρετανία, το «κίνημα των κατασκευαστών» (March of the Makers), υποστηριζόμενο από την παρούσα κυβέρνηση, εστίασε στην προώθηση των παραγωγικών δουλειών στη χώρα.

Νέα κοινωνικά συστήματα. Οι τωρινοί μέθοδοι παραγωγής και κατανάλωσης παράγουν μεγάλα ποσά απορριμμάτων και βλάπτουν το περιβάλλον. Αυτό κυμαίνεται από την ενέργεια έως την κατανάλωση πόρων, την κινητικότητα για διατροφή και εργασία, και αποδεικνύει ότι αντιμετωπίζουμε όχι τόσο ένα τεχνικό πρόβλημα όσο ένα κοινωνικό πρόβλημα.

Μεταβάσεις

Η μετάβαση πίσω σε βιομηχανικές περιοχές πιθανόν δεν θα γίνει άμεσα ακόμη και με τη βοήθεια της νέας τεχνολογίας ή τα μοντέλα αξιόπιστων επιχειρήσεων για ουσιαστική  επαναξιολόγηση. Η παρούσα πολιτική για τη χρήση γης, τα υφιστάμενα συμβόλαια, ακόμη και η συμπεριφορά του καταναλωτή χρειάζονται χρόνο για να αλλάξουν. Αυτό μας οδηγεί στο να αναρωτηθούμε, ποιες είναι οι απαιτούμενες συνθήκες για τη μετάβαση σε μια νέα αστική βιομηχανική οικονομία;

Φωτογραφία: Aerial view of one of Brussels’ most diverse neighbourhoods, Heyvaert / Πηγή: © Diogo Pirez. Βρέθηκε στο citiesofmaking.com (10-7-2017)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s