Αστικές εστίες πρασίνου και ψυχική υγεία των κατοίκων

του Χρίστου Δαγρέ, γιατρού

To περιοδικό JAMA της Αμερ. Ιατρικής Ένωσης, ένα από τα εγκυρότερα ιατρικά περιοδικά παγκοσμίως, δημοσίευσε πρόσφατα τα αποτελέσματα μιας πρωτοποριακής παρεμβατικής μελέτης στο χώρο της Δημόσιας Υγείας1: μελετήθηκαν τα πιθανά αποτελέσματα της ανάπλασης άδειων οικοπέδων στην ψυχική υγεία των κατοίκων. Η παρεμβατική μελέτη έγινε στη Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ. Αρχικά δημιουργήθηκε ένας χάρτης άδειων οικοπέδων από τα οποία επιλέχθηκαν, με τυχαίο τρόπο, περίπου 500 μοιρασμένα σε 110 ομάδες. Οι ομάδες αυτές με τυχαίο τρόπο εντάχθηκαν σε ένα από τα τρία σκέλη της μελέτης: το πρώτο σκέλος προέβλεπε καθαρισμό αρχικά και στη συνέχεια φύτευση με γρασίδι, δενδράκια και θάμνους (οριοθετημένα με χαμηλό φράκτη αλλά προσβάσιμα στους κατοίκους), το δεύτερο σκέλος μόνο καθαρισμό και το τρίτο καμία παρέμβαση (σκέλος ελέγχου).

Στη συνέχεια, επιλέχθηκαν με τυχαίο αλλά μεθοδολογικά δομημένο τρόπο 440 κάτοικοι των περιοχών αυτών και εξετάστηκαν με ειδικό ερωτηματολόγιο σε αυτοαναφερόμενα στοιχεία της ψυχικής τους υγείας, πριν τις παρεμβάσεις της μελέτης και μετά από αυτές σε βάθος χρόνου 18 μηνών. Τόσο οι κάτοικοι, όσο και οι εξεταστές δεν γνώριζαν σε ποιό σκέλος της μελέτης ανήκε η περιοχή τους. Οι κάτοικοι των περιοχών με παρεμβάσεις πρασίνου παρουσίασαν μεγάλη βελτίωση σε όλες τις παραμέτρους της ψυχικής τους υγείας, αλλά στατιστικώς σημαντική ήταν μόνο ως προς την αυτοαναφερόμενη κατάθλιψη και το αίσθημα απαξίας. Επίσης, μειώθηκε ο αριθμός των κατοίκων που ανέφεραν συνολικά άσχημη ψυχική υγεία από 9,4% στο 3,9% αλλά η βελτίωση αυτή ήταν οριακά μη-στατιστικώς σημαντική (p= 0.051). Βελτίωση εμφάνισαν και οι κάτοικοι των περιοχών όπου απλώς έγινε καθαρισμός, αλλά αυτή ήταν σαφώς μικρότερη και σε καμία παράμετρο δεν ήταν στατιστικώς σημαντική.

Λόγω της περιορισμένης μέγιστης διάρκειας παρακολούθησης (18 μήνες) δεν γνωρίζουμε εάν η βελτίωση αυτή στην ψυχ. υγεία των κατοίκων θα είχε μεγάλη διάρκεια. Ακόμη όμως και υπ’αυτόν τον περιορισμό, η μελέτη απέδειξε ότι η ύπαρξη προσβάσιμων χώρων πρασίνου μπορεί να βελτιώσει το αίσθημα κατάθλιψης ή/και προσωπικής απαξίας που μπορεί να αισθάνονται οι κάτοικοι της περιοχής. Τα ευρήματα αυτά επιβεβαιώνουν προηγούμενες, μη-παρεμβατικές μελέτες που έδειχναν ότι η επαφή με χώρους πρασίνου βελτίωνε τους κοινωνικούς δεσμούς, ενίσχυε το αίσθημα ότι το άτομο ανήκει σε μια κοινότητα και μείωνε την πνευματική κόπωση (mental fatigue) των κατοίκων. Τελικά, τα άτομα αυτά αισθάνονταν πιο ασφαλή, παρουσίαζαν λιγότερη επιθετικότητα και κατέφευγαν σπανιότερα στη χρήση λεκτικής ή φυσικής βία.

Ειδικά, ως προς την πνευματική κόπωση φαίνεται ότι τα ερεθίσματα που δεχόμαστε συνεχώς από το σύγχρονο αστικό περιβάλλον απαιτούν αδιάκοπα την ενσυνείδητη προσοχή μας με αποτέλεσμα να καταβάλουν το άτομο, οδηγώντας σε ευερεθιστότητα και σε παρορμητικές (συνήθως επιθετικές) αντιδράσεις2. Αντιθέτως, η επαφή με τη φύση προσφέρει ερεθίσματα που δεν απαιτούν το να βρίσκεται το άτομο σε διαρκή εγρήγορση, ξεκουράζοντας το πνευματικά. Όπως φαίνεται δε, ακόμη και η περιορισμένη επαφή με τη φύση, όπως το να βλέπει κάποιος μια εστία πρασίνου από το παράθυρο του ή να έχει φυτά εσωτερικού χώρου έχουν ευεργετική επίδραση στο αίσθημα πνευματικής κόπωσης.

Η μελέτη αυτή, ούσα παρεμβατική, προσφέρει μια πολύ ισχύρη ένδειξη του πολύπλευρου οφέλους που μπορεί να έχει στη ζωή των κατοίκων η βελτίωση της γειτονιάς ακόμη και με μικρούς χώρους πρασίνου. Ασφαλώς, υπάρχουν αρκετά ασαφή στοιχεία που χρειάζονται διερεύνηση, όμως επιβεβαιώνει ευρήματα από παλαιότερες μελέτες παρατήρησης. Το σημαντικό είναι ότι δεν είναι απαραίτητο να γίνουν πολυδάπανες και υπερεξειδικευμένες φαραωνικού τύπου παρεμβάσεις για να υπάρχει αποτέλεσμα – μικρές παρεμβάσεις, χαμηλού κόστους ανά γειτονιά, προγράμματα για “πράσινα” μπαλκόνια και ταράτσες, αστικοί κήποι και “πρασίνισμα” των ακάλυπτων μπορούν να βελτιώσουν τις κοινωνικές επαφές και την ψυχική υγεία των κατοίκων, οδηγώντας έτσι σε συνολικό αίσθημα ευεξίας. Αρκετές δε παρεμβάσεις, με την κατάλληλη υποστήριξη σε τεχνογνωσία (π.χ. επιλογή φυτών) και σε υλικά από το Δήμο, θα μπορούσαν να υλοποιηθούν σε επίπεδο γειτονιάς από τους ίδιους τους κατοίκους της, ενισχύοντας τόσο τους κοινωνικούς δεσμούς, όσο και το αίσθημα ευθύνης για την προστασία και συντήρηση του έργου.

Σημειώσεις: 

[1] South EC et al. “Effect of Greening Vacant Land on Mental Health of Community- Dwelling Adults”. JAMA Network Open. 2018;1(3):e180298.

[2] Kuo FE & Sullivan WC. «Aggression and Violence in the Inner City: Effects of Environment via Mental Fatigue«. Environment and Behavior. 2001; 33(4):543-571.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s