Για την ομιλία του Δημάρχου για το Ολοκαύτωμα

Ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης, Γιάννης Μπουτάρης, στην φετινή ομιλία του (29-1-2018) κατά την επέτειο της Εθνικής Ημέρας Μνήμης των Εβραίων Μαρτύρων και Ηρώων του Ολοκαυτώματος, μεταξύ άλλων υποστήριξε ότι υπάρχει η δική μας (των Ελλήνων της Θεσσαλονίκης, για την εξόντωση των Ελληνοεβραίων συμπολιτών μας) «Ντροπή. Για όσα έγιναν, για όσα κάναμε, και κυρίως για όσα δεν μπορέσαμε ή δεν θελήσαμε να κάνουμε, γηγενείς και πρόσφυγες, δεξιοί και αριστεροί κατά και μετά τον πόλεμο».

Βέβαια, το γεγονός ότι υπάρχουν κοινωνικά στρώματα, έθνη, λαοί, ομάδες ατόμων, δεν σημαίνει ότι καθένα από αυτά χαρακτηρίζεται από την ίδια συμπεριφορά στις ίδιες καταστάσεις. Στον κατάλογο των «Δικαίων των Εθνών», του ισραηλινού ιδρύματος Yad Vashem, συγκαταλέγονται αρκετοί Έλληνες της Θεσσαλονίκης από διάφορες κοινωνικές τάξεις και από διάφορα επαγγέλματα, που προσπάθησαν να διασώσουν συμπολίτες τους Ελληνοεβραίους. Αυτοί οι Θεσσαλονικείς είτε έκρυβαν τους συμπολίτες Ελληνοεβραίους στα σπίτια τους (ή σε άλλα μέρη)· είτε τους παρείχαν πλαστά έγγραφα για να εμφανίζονται ως Ορθόδοξοι· είτε βοηθούσαν στη διαφυγή τους στα βουνά ή στην Αθήνα· είτε τους παρείχαν τρόφιμα· είτε τους μετέφεραν οι ίδιοι σε ασφαλείς τοποθεσίες έως τη λήξη της Κατοχής. Τα ονόματά τους είναι εύκολα προσβάσιμα στον ιστότοπο του Yad Vashem. Φυσικά, υπάρχουν και πολλές περιπτώσεις Θεσσαλονικέων που αν και βοήθησαν τους Ελληνοεβραίους συμπολίτες τους δεν συγκαταλέγονται στους «Δίκαιους των Εθνών», όπως ο διευθυντής της Αστυνομίας Μιχαήλ Μαντούβαλος. Κι ας μην ξεχνάμε τη δράση του ΕΑΜ που προέτρεπε ή βοηθούσε σε διαφυγή τους Θεσσαλονικείς Ελληνοεβραίους. Στην περσινή επέτειο (29-1-2017) της ημέρας μνήμης του Ολοκαυτώματος, η πρέσβειρα του Ισραήλ είχε κάνει λόγο για 329 Θεσσαλονικείς που βοήθησαν τους Ελληνοεβραίους συμπολίτες τους (τους οποίους ευχαρίστησε), κι ο αριθμός αυτός είναι πολλαπλάσιος των ευρισκόμενων στον κατάλογο των «Δικαίων των Εθνών» Θεσσαλονικέων.

Γι’ αυτούς τους Θεσσαλονικείς, ο δήμαρχος δεν είπε λέξη. Δεν είπε λέξη για το διάβημα του Μητροπολίτη Γενναδίου προς τις γερμανικές αρχές κατοχής για τη σωτηρία των Ελληνοεβραίων αλλά και τη συνεργασία του με διάφορους άλλους Έλληνες (εκπροσώπους του Ερυθρού Σταυρού στην πόλη, τον αρχιεπ. Δαμασκηνό) για τη διαφυγή τους. Ελληνοεβραίοι ενέγραψαν το όνομά του στη «χρυσή βίβλο» του Jewish National Fund. Ο δήμαρχος δεν ανέφερε την αίτηση του Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης (Μάρτιος 1943), αφότου είχε ήδη αποσταλεί στα στρατόπεδα εξόντωσης η πρώτη αμαξοστοιχία με συμπολίτες μας, για περιορισμό των Ελλήνων Εβραίων σε ελληνικό νησί αντί της αποστολής τους στη Γερμανία. Έτσι όμως δίνεται, αθέλητα πιστεύουμε, η εντύπωση ότι «όλοι οι Θεσσαλονικείς φέρθηκαν το ίδιο, δεξιοί και αριστεροί, ντόπιοι και πρόσφυγες». Η αντίληψη αυτή, φυσικά, συνεισφέρει και στην δημιουργία του μύθου της «πολυπολιτισμικής (και οσμανικής) Θεσσαλονίκης» την οποία δήθεν «κατέστρεψε η Ελλάδα μετά το 1912», πράγμα που καταφανώς εξιδανικεύει την οσμανική θεοκρατία πέντε αιώνων και το ρατσιστικό σύστημα των μιλλέτ. Eίναι ατυχές το ότι ενώ οι Εβραίοι διεθνώς αλλά και το Ισραήλ αναγνωρίζουν την ύπαρξη τέτοιων Θεσσαλονικέων, ο δήμαρχος της πόλης δεν την αναφέρει. Σε κάθε περίπτωση κι ακόμη κι αν στην ομιλία του Δημάρχου δεν είχε θέση η αναφορά σε δοσίλογους και άλλους ιδιώτες που ιδιοποιήθηκαν τις περιουσίες των Ελλήνων Εβραίων, ένας δίκαιος απολογισμός θα συμπεριελάμβανε μια γενική μνεία σε όσους διέσωσαν τους θεσσαλονικείς Εβραίους.

Όσο για το τι έγινε μετά την Κατοχή, πρέπει να αποδίδονται στα γεγονότα οι πραγματικές διαστάσεις. Είχε προηγηθεί στην Μακεδονία ένα απέραντο σφαγείο της περιόδου 1941-1949, βουλγαρικές σφαγές, αδελφοκτόνος Εμφύλιος, καταστροφές, κατόπιν μετακινήσεις αγροτικών πληθυσμών στη Θεσσαλονίκη. Μετά το 1949, μετεμφυλιακές διώξεις, εξωτερική μετανάστευση, η δικτατορία, «ανάπτυξη». Είναι αρκετά περίεργο: στη χώρα όπου έως το 1980 στην πράξη απαγορευόταν για «εθνικούς λόγους» η δημόσια – πολιτική καταγγελία της «συμμάχου Τουρκίας» για τη γενοκτονία των Μικρασιατών (οι απόγονοι όσων γλίτωσαν αποτελούν ένα μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού της σημερινής πόλης) κι επικρατούσε παγερή δημόσια σιωπή· στη χώρα όπου πολεμήθηκε με μένος η ανακήρυξη (1994 και 1998) της ημέρας μνήμης της γενοκτονίας αυτής, η οποία ακόμη και σήμερα δεν τιμάται δεόντως –είναι περίεργο πώς σε αυτήν τη χώρα θα έμενε στη μνήμη της τοπικής κοινωνίας ένα μόνο από τα περιστατικά αυτά βίας και φρίκης.

Είτε λοιπόν θα αποδοθούν τα γεγονότα στη σωστή διάστασή τους, με συγκεκριμενοποιημένη αναφορά σε δωσίλογους και καταπατητές των εβραϊκών περιουσιών. Είτε, διαφορετικά, έχουμε την περίπτωση, ένα θλιβερό γεγονός για την ιστορία της πόλης να αναφέρεται με τρόπο που εν τέλει δεν αποσαφηνίζει, δεν διακρίνει και δεν βοηθά την πόλη να προχωρήσει έχοντας τακτοποιήσει τους λογαριασμούς της με το παρελθόν της. Καμία κάθαρση δεν επιτυγχάνεται με αυτόν τον τρόπο. Ο Δήμαρχος λοιπόν, θα έπρεπε να ξεκαθαρίσει στην ομιλία του (ή αλλού), ότι στο ζήτημα της εξόντωσης των ελληνοεβραίων συμπολιτών μας δεν υποστηρίζει αντιλήψεις συλλογικής ευθύνης.

Μένουμε Θεσσαλονίκη – ομάδα ιστορίας

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s