Ματιές στον κόσμο της αυτοδιοίκησης – αφιέρωμα 1ο: Η Βαρκελώνη δεν είναι προς πώληση

Παρουσιάζουμε ένα μικρό αφιέρωμα στο κίνημα εναντίον του μαζικού τουρισμού, και ευρύτερα, στην τοπικο-αυτοδιοικητική εμπειρία της Βαρκελώνης για δυο λόγους.

Ο ένας αφορά το γεγονός ότι, όντως κορεσμένη τουριστικά η Βαρκελώνη αποτελεί ένα πρώτης τάξεως ‘πολιτικό εργαστήριο’ για να εξετάσουμε τις τραγικές συνέπειες που έχει η τουριστική μονοκαλλιέργεια στις ιστορικές πόλεις της Ευρώπης. Κινούμενες στον ρυθμό της τουριστικής αγοράς, οι πόλεις βλέπουν τις αξίες των πιο ζωτικών της αγαθών (στέγαση, τροφή, ένδυση) να εκτοξεύονται, τον δημόσιο χώρο να εμπορευματοποιείται ραγδαία, την ίδια στιγμή που οι ίδιοι περιθωριοποιούνται από την κοινωνική και πολιτική ζωή των ίδιων τους των πόλεων: Έτσι, η υπερτουριστικοποίηση μεταβάλει την πόλη σε εργοστάσιο ‘επίσκεψης και αναψυχής’ αρπάζοντάς την από τα χέρια των ίδιων της των κατοίκων –οι οποίοι πλέον αισθάνονται ως ΄ντεκόρ’ στον ίδιο τους τον τόπο.

Χρήσιμο, λοιπόν, το δίδαγμα από το τουριστικό σαξές στόρυ της Βαρκελώνη, κυρίως προς απάντηση στον Δήμαρχο και τον Αντιδήμαρχο Τουρισμού Θεσσαλονίκης που επιδίδονται σε μια οργιώδη μονοκαλλιέργεια του τουρισμού, τείνοντας ακόμα και να υποκαταστήσουν ρητορικά, στον ίδιο τους τον λόγο, την έννοια του «πολίτη» με αυτήν την του «τουρίστα» όταν μιλούν για το μέλλον της πόλης. Γι αυτούς, το παρόν της Βαρκελώνης, ας ηχήσει ως προειδοποίηση για το μέλλον, αποδεικνύεται ότι δεν είναι τόσο ρόδινο όσο το παρουσιάζουν.

Ο δεύτερος λόγος για τον οποίον κάνουμε αυτό το μικρό αφιέρωμα, είναι γιατί η Βαρκελώνη, μαζί άλλες μεγάλες πόλεις της Μεσογειακής Ευρώπης, όπως είναι η Μαδρίτη, ή η Ρώμη βρίσκονται στα χέρια ανεξάρτητων, νέων, μη-κομματοκρατούμενων δημοτικών σχηματισμών που αξιώνουν να εκφράσουν την μεγάλη πλειοψηφία του κόσμου, και ιδίως τις λαϊκές τάξεις, που βρέθηκαν κατά τις προηγούμενες δύο δεκαετίες αποκλεισμένες από το πολιτικό σύστημα, και επλήγησαν βαθιά από τις πολιτικές του κατεστημένου.

Δυστυχώς στην Ελλάδα αυτό το ρεύμα είναι εξόχως αναιμικό: Εκφράστηκε κατά το παρελθόν κοινωνικα, με τους Αγανακτισμένους το 2011, ή έμμεσα πολιτικά, με την αποστροφή που νοιώθει η πλειοψηφία του εκλογικού σώματος απέναντι στα δεινοσαυρικά κόμματα της μεταπολίτευσης. Είτε, όμως, θα λεηλατηθεί από πολιτικές μαφίες όπως αυτή του ΣΥΡΙΖΑ –που χρησιμοποίησε την λαϊκή δυσαρέσκεια για να υφαρπάξει την εξουσία από τις δυνάμεις του παλαιού κατεστημένου, για να μεταβληθεί ο ίδιος σε νέο κατεστημένο· είτε θα αποπροσανατολιστεί από τάχα ‘αδέσμευτές’ πολιτικές δυνάμεις, όπως είναι η Πρωτοβουλία που ελέγχει τον Δήμο Θεσσαλονίκης, που αποκηρύσσει λεκτικά την κομματοκρατία και το κατεστημένο μόνο και μόνο για να εκφράσει καθαρότερα έναν ‘φονταμενταλισμό της αγοράς, της τεχνοκρατίας και της παγκοσμιοποίησης’ –εξίσου εχθρικό προς την κοινωνική πλειοψηφία της πόλης.

Για να μην παρεξηγηθούμε, η αναφορά στην Δημαρχία της Βαρκελώνης δεν πραγματοποιείται ως «παράδειγμα» ή στο πλαίσιο εξιδανίκευσης ενός ‘εξωτικού’ κινήματος –αλλά στο πλαίσιο ενημέρωσης και γνωριμίας με υπαρκτές, και βεβαίως αντιφατικές, τάσεις που διαπερνούν τον διεθνή τοπικο-αυτοδιοικητικό χάρτη. 

 Μένουμε Θεσσαλονίκη

 

Βαρκελώνη: Πολίτες εναντίον του μαζικού τουρισμού

62cd36eac4765e03573d9bac221c4ad8

Η τεταμένη σχέση μεταξύ της Βαρκελώνης και των ξένων επισκεπτών της, έχει μια προϊστορία αρκετών χρόνων, και ανάγεται στην εποχή της μεγάλης τουριστικής έκρηξης, η οποία επιβάρυνε τις υποδομές και τις υπηρεσίες της πόλης, δημιούργησε συνθήκες συνωστισμού στους δρόμους της, και απογοήτευσε τους κατοίκους της.

Πέρυσι (το 2016) περίπου 32 εκατομμύρια τουρίστες θα επισκεφθούν την Βαρκελώνη, την 2η μεγαλύτερη πόλη της χώρας. Και για να έχουμε μια εικόνα τάξης μεγέθους, αρκεί να αναλογιστούμε ότι ο ίδιος της ο πληθυσμός δεν ξεπερνάει τους 1,6 εκατομμύρια κατοίκους.

Ο τουρισμός έχει εκτοξεύσει τις τιμές ενοικίων και αγοράς κατοικίας, εξορίζοντας αρκετούς από τους κατοίκους της πόλης από το κέντρο της. Οι πολίτες της Βαρκελώνης, δήλωσαν πέρυσι στο πλαίσιο τοπικής δημοσκόπησης που διενεργήθηκε από τον Δήμο, ότι η ανεργία αποτελούσε το δεύτερο μεγαλύτερο πρόβλημά της –γιατί το μεγαλύτερο, είπαν, ήταν ο τουρισμός.

 

Η δήμαρχος της Βαρκελώνης, Άνα Κολάου εξελέγη το 2015 με την υπόσχεση να αντιστρέψει τις καταστροφικές συνέπειες του τουρισμού. Προειδοποίησε ότι δίχως την ανάληψη πρωτοβουλιών, η πόλη θα καταλήξει «σαν την Βενετία» –μια πόλη που επίσης έπεσε θύμα της της δημοφιλίας της.

Από την στιγμή που εξελέγη στην δημαρχία η κ. Κολάου, η πρωτεύουσα της Καταλονίας κύρωσε μια σειρά μέτρων που αποσκοπούν στην μείωση των τουριστικών προσελεύσεων: Έθεσε όριο στον αριθμό των τουριστών που μπορούν να επισκεφθούν τις διάσημες αγορές της Λα Μποκερία, κατά την διάρκεια ωρών αιχμής, και έθεσε προς συζήτηση την θέσπιση ενός φόρου ημερησίων μετακινήσεων. Η πόλη πήρε επίσης μέτρα εναντίον ιστοσελίδων όπως η Airbnb και η HomeAway, καταλογίζοντάς τους πρόστιμα 85.000$ επειδή προέβαλαν από τις σελίδες τους προς ενοικίαση διαμερίσματα που δεν είχαν την σχετική άδεια.

Και τώρα ένας νέος νόμος αποσκοπεί στο να μειώσει περαιτέρω τους αριθμούς των επισκεπτών. Ο νόμος, που μόλις κυρώθηκε από το δημοτικό συμβούλιο της Βαρκελώνης, περιορίζει την κατασκευή νέων ξενοδοχείων και σταματά την έγκριση νέων αδειών σε όσους φιλοδοξούν να παρέχουν διαμονή, ώσπου να μειωθούν οι αριθμοί των επισκεπτών στην πόλη. Σύμφωνα με τον τοπικό νόμο, η κατασκευή ξενοδοχείων απαγορεύεται πλέον στο κορεσμένο κέντρο της πόλης, ενώ στα προάστιά της επιτρέπεται υπό πολύ αυστηρούς περιορισμούς.

Ο νόμος έχει τεθεί στο στόχαστρο από τους ιδιοκτήτες ξενοδοχείων, και τους κατόχους επιχειρήσεων, που υποστηρίζουν ότι πολλοί τουρίστες της Βαρκελώνης δεν διαμένουν απαραίτητα στο εσωτερικό της πόλης. «Η επικέντρωση του σχεδιασμού είναι λάθος», είπε στον Γκάρντιαν ο Μανέλ Κασάλς, εκπρόσωπος της Ένωσης Ξενοδόχων της Βαρκελώνης.

«Από τα 32 εκατομμύρια των επισκεπτών της Βαρκελώνης, πέρυσι, μόνο τα 8 εκατομμύρια διέμειναν στα ξενοδοχεία της. Τα υπόλοιπα 23 εκατομμύρια την επισκέφθηκαν για λιγότερο από μια μέρα, και ξόδεψαν πολύ λίγα μέσα στην πόλη. Δεν πρόκειται να θέσεις υπό έλεγχο τον τουρισμό, περιορίζοντας τον αριθμό των διαθέσιμων κλινών. Δεν ελέγχουν έτσι τον τουρισμό, ελέγχουν το που θα κοιμηθούν οι άνθρωποι».

Αλλά οι ντόπιοι πιστεύουν ότι το πράγμα έχει φτάσει στο απροχώρητο. Πάνω από 2.000 κάτοικοι διαδήλωσαν στο πεζόδρομο της Ράμπλα το Σάββατο, δηλώνοντας την αντίθεσή τους στον μαζικό τουρισμό και τις συνέπειες που αυτός έχει στην στέγαση.

Κάτω από ένα μεγάλο πανό που έγραφε «Η Βαρκελώνη δεν είναι προς πώληση», οι διαδηλωτές διάβασαν αποσπάσματα από μια διακήρυξη που κατήγγειλε την έκρηξη της τουριστικής αγοράς, σύμφωνα με ρεπορτάζ του Associated Press

«Η διαδήλωση αυτή είναι ένας τρόπος για να εκφράσουμε το γεγονός ότι έχουμε χάσει την πόλη μας, και ότι είμαστε διατεθειμένοι να την διεκδικήσουμε πίσω», λέει ο Καμίλο Ράμος από την Ένωση Γειτονιών της Βαρκελώνης.

a275c8eb7bd8255a6fcbfbb22d399e34

Από την διαδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο πεζόδρομο της Ράμπλα, στις 28 Ιανουαρίου 2017.

«Οι τιμές ενοικίασης και πώλησης των κατοικιών έχουν επιστρέψει στα ύψη του 2008, πριν την οικονομική κρίση, και οι κάτοικοι δεν μπορούν πλέον να τις αντέξουν οικονομικά». Και σε άλλα μέρη της Ισπανίας, όπως οι Βαλεαρίδες και οι Κανάριες νήσοι, έχει αναπτυχθεί ένα ρεύμα αντίστασης στον μαζικό τουρισμό κατά τα τελευταία χρόνια…

πηγή: εδώ

Άντα Κολάου: Η πιο ριζοσπαστική δήμαρχος της Ευρώπης;

Ήταν νωρίς το απόγευμα της 5ης Φεβρουαρίου 2013, και καθισμένη μεταξύ κουστουμαρισμένων και ανέκφραστων ανδρών, η Άντα Κολάου επρόκειτο να καταθέσει σε μια επιτροπή του ισπανικού κοινοβουλίου. «Πριν πω οτιδήποτε», ξεκίνησε, «θέλω να καταστήσω σαφές ότι δεν είμαι κάποια προσωπικότητα. Δεν κατείχα κανένα αξίωμα μέχρι σήμερα, και δεν ήμουν πρόεδρος κανενός πράγματος. Ο μόνος λόγος για τον οποίον βρίσκομαι εδώ, είναι διότι αποτελώ την προσωρινή δημόσια έκφραση ενός κινήματος πολιτών».

3672

Η Κολάου βρισκόταν εκεί για να αναλύσει την στεγαστική κρίση που είχε σαρώσει την Ισπανία. Με το ξέσπασμα της χρηματοπιστωτικής κρίσης, 400.000 σπίτια είχαν κατασχεθεί και πάνω από 3,4 εκ. παρέμειναν κενά. Αντιδρώντας απέναντι σε αυτήν την κατάσταση, η Κολάου είχε βοηθήσει να συγκροτηθεί μια οργάνωση βάσης, η Πλατφόρμα για τα Θύματα των Υποθηκών (PAH), η οποία υπεράσπιζε τα δικαιώματα των πολιτών που δεν είχαν να πληρώσουν για τις υποθήκες τους ή απειλούνταν με έξωση. Έχοντας ιδρυθεί το 2009, η PAH γρήγορα μεταβλήθηκε σε πρότυπο για άλλους ακτιβιστές, και έτσι προέκυψε ένα πανεθνικό δίκτυο ακηδεμόνευτων τοπικών ομαδοποιήσεων. Σύντομα, πολύς λαός θα συσπειρωθεί γύρω από αυτό το κίνημα για να διαμαρτυρηθεί εναντίον των ενυπόθηκων δανείων, να καταλάβει τράπεζες και να αποτρέψει δικαστικούς επιμελητές από το να εκτελέσουν εξώσεις.

Έπειτα από δέκα λεπτά ακροάσεως, η Κολάου άφησε τα χειρόγραφά της στην άκρη και ξέσπασε. Με την φωνή της να τρέμει από την συγκίνηση, αναφέρθηκε στον άνθρωπο που κατέθεσε πριν από αυτήν, τον Χαβιέ Ροντρίγκεζ Πεγιτέρο, τον αναπληρωτή γενικό γραμματέα της Ένωσης Ισπανικών Τραπεζών: «Αυτός ο άνθρωπος είναι εγκληματίας, και θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως τέτοιος. Δεν είναι εμπειρογνώμονας. Οι εκπρόσωποι των χρηματοπιστωτικών θεσμών έχουν δημιουργήσει όλο αυτό το πρόβλημα· είναι οι ίδιοι άνθρωποι που δημιούργησαν το πρόβλημα που κατέστρεψε όλη την οικονομία αυτής της χώρας –κι εσείς επιμένετε να τους καλείτε ως εμπειρογνώμονες».

Όταν τελείωσε την κατάθεσή της, ο γηραιός προεδρεύοντας της οικονομικής επιτροπής απευθύνθηκε στην Κολάου και της ζήτησε να ανακαλέσει τις «πολύ σοβαρές κατηγορίες» που απηύθηνε στον Πεγιτέρο. Η Κολάου, κούνησε αρνητικά το κεφάλι της.

Αυτό το βίντεο, γνώρισε πανεθνική δημοφιλία, και προκάλεσε την καταδίκη της Κολάου από μερικούς, και την κήρυξή της σε ηρωΐδα από περισσότερους. Μια δημοσκόπηση για την ισπανική εφημερίδα Ελ Παΐς, μερικές εβδομάδες αργότερα, αποκάλυψε ότι το 90% του πληθυσμού της χώρας στήριζε τις δράσεις του PAH. H δραστηριότητα του κινήματος συνεχίστηκε. Τον Ιούλιο του 2013, η Κολάου φωτογραφήθηκε στην Βαρκελώνη καθώς συλλαμβάνονταν από την αστυνομία στο πλαίσιο διαδήλωσης εναντίον μιας τράπεζας που είχε αρνηθεί να διαπραγματευτεί με μια οικογένεια που είχε υποστεί έξωση.

Δύο χρόνια μετά, η ίδια φωτογραφία θα ξανακάνει το γύρο του διαδικτύου, συνοδεύοντας τα νέα ότι η ίδια ακτιβίστρια με το t-shirt είχε εκλεγεί δήμαρχος Βαρκελώνης.

Την ημέρα της ορκωμοσίας της, η Κολάου μίλησε σε υποστηρικτές της όλων των ηλικιών που ήταν συγκεντρωμένοι στην Plaça Sant Jaume στην παλιά πόλη της Βαρκελώνης, ευχαριστώντας τους για το ότι έκαναν το «αδιανόητο, δυνατό». Μερικοί από αυτούς, ανέμιζαν την τρίχρωμη σημαία της Δεύτερης Ισπανικής Δημοκρατίας, η οποία κηρύχθηκε στην ίδια πλατεία το 1931· τα εξισωτικά τους ιδανικά θα θαφθούν στις στάχτες του εμφυλίου πολέμου πέντε χρόνια αργότερα.

Η ημέρα που επικράτησε η Κολάου –24 Μαΐου 2015– θα γινόταν εντέλει, όπως έγραφε κι ένα σύνθημα στους τοίχους «μια μέρα που θα επικρατήσει για πολλά χρόνια». Η Κολάου εξελέγη δήμαρχος για λογαριασμό της Barcelona en Comú, ενός νέου ‘κινήματος πολιτών’ που υποστηριζόταν από πολλές οργανώσεις της αριστεράς. Έτσι, η ίδια έγινε η πρώτη γυναίκα δήμαρχος στην ιστορία της πόλης, ενώ το BComú το πρώτο κόμμα που έσπασε την αλληλοδιαδοχή του κεντροαριστερού PSC και του κεντροδεξιού CiU στην εξουσία.

Η ημέρα εκείνη δεν ήταν σημαντική μόνο για την Βαρκελώνη. Το BComú ήταν ένας μόνο από τους πολλούς νέους σχηματισμούς που επικράτησαν έναντι κομμάτων του κατεστημένου, και κέρδισαν την εξουσία σε οκτώ μεγάλες ισπανικές πόλεις, μεταξύ των οποίων η Μαδρίτη, η Βαλένθια και η Σαραγόσα. Αυτοί οι νέοι «δήμαρχοι της αλλαγής» μεταβλήθηκαν σε σύμβολα ελπίδας για αυτό που οι Ισπανοί αποκαλούν ως η νέα πολιτική.

Έχει γίνει της μόδας να μιλάμε στον δυτικό κόσμο για την ανάδυση μιας ‘νέας πολιτικής’ σε απάντηση της απάθειας των ψηφοφόρων, των οικονομικών κρίσεων, της διαφθοράς και της κατάπτωσης των πολιτικών κομμάτων του κατεστημένου. Στην Ισπανία, ωστόσο, η φράση αντικατοπτρίζει μια δόση αλήθειας. Μετά από χρόνια κοινωνικών εντάσεων που διαδέχθηκαν το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης, πλατιές κινητοποιήσεις εναντίον των πολιτικών και των οικονομικών ελίτ έχουν μετασχηματίσει το πολιτικό τοπίο της χώρας. Όπως οι Αγανακτισμένοι, που κατέλαβαν τις ισπανικές πλατείες κατά εκατομμύρια το καλοκαίρι του 2011, ενέπνευσαν το παγκόσμιο κίνημα Καταλάβετε την Γουόλ Στρητ, ήταν στην Ισπανία, επίσης, που αυτή η ενέργεια διοχετεύθηκε σε πολιτικά κινήματα ικανά να παρέμβουν στις εκλογές, όπως το αριστερόστροφο λαϊκιστικό κόμμα των Ποδέμος.

Η Κολάου ενεπλάκη σε κάθε φάση αυτής της διαδρομής, και ως δήμαρχος της δεύτερης μεγαλύτερης πόλης της χώρας, κατέχει σήμερα αληθινή πολιτική εξουσία –περισσότερη από εκείνην των Ποδέμος που ήρθαν τρίτοιστις εθνικές εκλογές του Δεκεμβρίου 2016. Το έρωτημα που αντιμετωπίζει τώρα η ίδια η Κολάου είναι παρόμοιο με εκείνο που αντιμετωπίζει η αριστερά σε όλη την Ευρώπη: Μπορεί άραγε να εφαρμόσει την ριζοσπαστική της ατζέντα;

Όταν συνάντησα για πρώτη φορά την Κολάου, το προηγούμενο φθινόπωρο, ήταν εν μέσω μιας ασυνήθιστης κατάστασης προσαρμογής, από τον ακτιβισμό βάσης στην καθημερινότητα μιας εκλεγμένης αξιωματούχου. Ξεκινώντας από το σπαρτιάτικης λιτότητας γραφεία του BComú όπου συνωστίζονταν νέοι εθελοντές με τα λάπτοπ τους, τώρα εδρεύει στο κτίριο του 14ου αιώνα που φιλοξενεί το Δημαρχείο της Βαρκελώνης, με τις μαρμάρινες κολώνες του, τα βιτρώ, και τα αγάλματα του Μιρό.

Η ατζέντα της ήταν γεμάτη από μια σειρά επίσημων δημαρχιακών υποχρεώσεων: ανταλλαγές δώρων, μικροσυζητήσεις με τους τιμώμενους –η θανάσιμη πλήξη χιλιάδων μικροτελετών. Το πρόγραμμά της ήταν ασφυκτικό, καθώς οι αρχές του BComú’s καθώς και η μηντιακή στρατηγική του ορίζουν ότι ο επικεφαλής του σχηματισμού πρέπει να ζει όπως κι ένα απλό μέλος, να παίρνει τις δημόσιες συγκοινωνίες και να συμμετέχει σε συγκεντρώσεις που διοργανώνει στις γειτονιές.

Κατά τις εβδομάδες που ακολούθησαν την επικράτησή της, η Κολάου έδειξε ένα δείγμα της νέας πολιτικής, υλοποιώντας μια σειρά ηχηρών μεταρρυθμίσεων. «Αυτό, είναι το τέλος μιας πολιτικής τάξης που ήταν αποσυνδεδεμένη από τον λαό», είπε, περικόπτοντας τις υπερβολικές δαπάνες και τους μισθούς των εκλεγμένων αξιωματούχων. Ανακοίνωσε επίσης ότι θα μειώσει το δικό της εισόδημα από τα 140.000€ στα 28.600€, θα περικόψει δραστικά τον προϋπολογισμό της τελετής ορκωμοσίας, και εγκατέλειψε το Audi του προκατόχου της με ένα πιο οικονομικό δημοτικό μίνιβαν. (Εν τέλει το ψήφισμα για τον μισθό της μπλοκαρίστηκε από την αντιπολίτευση, που το καταψήφισε, κι έτσι η Κολάου αναγκάστηκε να δωρίσει το υπόλοιπο της μισθοδοσίας της σε διάφορες τοπικές συλλογικότητες). Επίσης, πρότεινε την απόσυρση της επιχορήγησης ύψους 4 εκ. € στο Γκραν Πρι της Βαρκελώνης, επανέφερε τον θεσμό του δωρεάν πρωϊνού για τους φτωχούς μαθητές της πόλης, και καταλόγισε πρόστιμα ύψους 60.000€ σε τράπεζες που κατείχαν κενά διαμερίσματα. [ ]

Πέρασε επίσης την νύχτα της στο πλαίσιο μιας πρωτοβουλίας για τους άστεγους, βοηθώντας στην καταμέτρηση αυτών που κοιμούνται έξω στην Βαρκελώνη (γύρω στους 900), είχε μια συνάντηση με τους απεργούς εργαζόμενους μιας εταιρείας κινητής τηλεφωνίας, συμμετείχε σε μια διαδήλωση εναντίον ενός αμφιλεγόμενου κέντρου κράτησης μεταναστών στο κέντρο της πόλης, και επέστρεψε για να μιλήσει στις ίδιες λαϊκές συνελεύσεις που έφεραν το BComú στην εξουσία.

Αυτές οι πρώτες κινήσεις θα ευαρεστήσουν τους υποστηρικτές της Κολάου, αλλά η πραγματική πρόκληση που θα σφραγίσει την θητεία της έχει να κάνει με την τιθάσευση της τουριστικής βιομηχανίας της Βαρκελώνης. Με τον μετασχηματισμό της, από τους Ολυμπιακούς του 1992, σε πρωτεύουσα της Μεσογείου, και στην 4η πιο πολυεπισκεπτόμενη πόλη της Ευρώπης, η Βαρκελώνη έχει καταστεί θύμα της  ίδιας της επιτυχίας της. Στην παλιά πόλη, οι εξώσεις βρίσκονται στην ημερήσια διάταξη –ως άμεσο αποτέλεσμα της εκτόξευσης των ενοικίων που καθοδηγείται από τα διαμερίσματα προς τουριστική ενοικίαση– και την ίδια στιγμή οι κάτοικοι παραπονιούνται ότι οι γειτονιές τους έχουν καταστεί αβίωτες. «Δεν μπορείς καν να περπατήσεις σε ορισμένους δρόμους το καλοκαίρι» μας είπε ένας ντόπιος· «δεν χωράμε πλέον».

Η έκταση του προβλήματος γίνεται αντιληπτή παραθέτοντας μερικά απλά στατιστικά: Το 1990, η Βαρκελώνη είχε 1,7 διανυκτερεύσεις ετησίως –λίγο παραπάνω δηλαδή από τον πληθυσμό της πόλης· το 2016, ο αριθμός ανήλθε σε κάτι παραπάνω από 8 εκατομμύρια. Στην περίοδο που μεσολάβησε, οι υποδομές και οι διαθέσιμες κλίνες αναβαθμίστηκαν και επεκτάθηκαν –τα πεζοδρόμια διανοίχθηκαν, η σήμανση βελτιώθηκε, και τα τουριστικά δρομολόγια των λεωφορείων πολλαπλασιάστηκαν– αλλά το πρόβλημα είναι μάλλον βαθύτερο. Η Βαρκελώνη είναι σχετικώς μια μικρή πόλη. Δεν είναι Λονδίνο, Παρίσι ή Νέα Υόρκη. Μνημεία όπως η Σαγράδα Φαμίλια, ή το Πάρκο Γκουέλ βρίσκονται στο κέντρο πυκνών συνοικιών και δεν διαθέτουν τους ελεύθερους χώρους που απαιτείται για την διέλευση εκατομμυρίων επισκεπτών.

H μονοκαλλιέργεια του τουρισμού και οι συνέπειές της

Καθώς ο τουρισμός κάλπαζε, και αναδιαμόρφωνε ριζικά την πόλη, το ζήτημα του σε ποιόν τελικά ανήκει η πόλη άρχισε να τίθεται ολοένα και πιο επιτακτικά. «Όποια πόλη θυσιάζει τον εαυτό της στον βωμό του μαζικού τουρισμού», λέει η Κολάου, «θα εγκαταλειφθεί από τους κατοίκους της καθώς πλέον δεν θα μπορούν να ανταπεξέλθουν οικονομικά στο κόστος της στέγασης, της σίτισης και των καθημερινών τους αναγκών». «Όλοι είμαστε περήφανοι για την διεθνή φήμη της Βαρκελώνης», μου είπε η Κολάου, «με ποιο κόστος όμως»; «Υπάρχει μια αίσθηση ότι η Βαρκελώνη απειλείται και μπορεί να χάσει την ψυχή της. Θα πρέπει να αναζητήσουμε μια ισορροπία μεταξύ των θετικότερων εκδοχών της παγκοσμιοποίησης, και του να διατηρήσουμε τον χαρακτήρα, την ταυτότητα, και την ζωή της πόλης μας. Αυτό είναι, εξάλλου, που την καθιστά ελκυστική –δεν είναι μια μνημειακή πόλη, ούτε μια παγκόσμια πόλη όπως το Παρίσι– αλλά το κυριότερο γνώρισμά της είναι ο τρόπος ζωής της, η πληθυντικότητά της, η Μεσογειακή ποικιλομορφία της».

4500
Ο τουρισμός της Βαρκελώνης έχει υποστεί εντυπωσιακή εξάπλωση:
Το 1990, η πόλη μετρούσε 1,7 εκ. διανυκτερεύσεις/χρόνο, ενώ σήμερα αγγίζει τα… 32 εκατομμύρια!

 «Θέλουμε οι επισκέπτες να είναι σε θέση να γνωρίζουν την πραγματική Βαρκελώνη», συνεχίζει –«όχι ένα θεματικό πάρκο της Βαρκελώνης γεμάτο McDonalds και σουβενίρ, δίχως καμία πραγματική ταυτότητα». Ακόμα και κατά τα τελευταία χρόνια, οι αλλαγές στην παλαιά πόλη της Βαρκελώνης είναι αξιοσημείωτες. Η περιοχή δεν σφύζει όπως άλλοτε από τα τοπικά εστιατόρια, ή τα μικρά μαγαζιά που πουλούσαν κοστούμια των Ματαδώρ και πετσέτες τσαγιόυ με σχέδια του Γκαουντί. Τώρα οι μικροί δρόμοι της ξεχειλίζουν από τις ταμπέλες των American Apparel, Starbucks, H&M, Disney και Foot Locker. [ ]

Βέβαια την ίδια στιγμή που οι επισκέπτες έρχονται για τα ψηφιδωτά του Γκαουντί, για να πιούν Σαγκριά και να φάνε τάπας, υπάρχει και μια άλλη πλευρά της κουλτούρας της Βαρκελώνης –μια ιστορία οδοφραγμάτων, συγκρούσεων με την αστυνομία, και βαθύτατα ριζωμένων συνοικιακών ταυτοτήτων– που είναι κατά πολύ παλαιότερη από την ανάδυση της τουριστικής βιομηχανίας. Στις αρχές του 20ου αιώνα, αυτή η επαναστατική πλευρά της πόλης της είχε αποδώσει την προσωνυμία (το Τριαντάφυλλο της Φωτιάς). Ήταν εκεί που ιδρύθηκε το ριζοσπαστικό εργατικό συνδικάτο της CNT· και μέχρι το 1919 διέθετε μόνο στην Βαρκελώνη 250.000 μέλη. Την ίδια χρονιά, μια 44ώρη απεργία πραγματοποιήθηκε στην πόλη προκειμένου να διεκδικήσει και να πετύχει την πρώτη θέσπιση εθνικής νομοθεσίας του εργάσιμου 8ώρου στον κόσμο.

Η Κολάου δεν διστάζει να εκφράσει τον σεβασμό της για αυτήν την κληρονομιά. Γεννήθηκε το 1974, τους τελευταίους μήνες της δικτατορίας του Φράνκο, μόλις λίγες ώρες μετά την εκτέλεση του διάσημου Καταλανού αναρχικού Πουΐγκ Αντίχ –ένα γεγονός το οποίο η ίδια η Κολάου μας είπε ότι την καθόρισε. Την προηγούμενη άνοιξη, πραγματοποίησε μια τιμητική εκδήλωση κατά την επέτειο της εκτέλεσης του Καταλανού αναρχικού και παιδαγωγού Francesc Ferrer i Guàrdia. Ήταν, δήλωσε, εξαιτίας της δικής του κληρονομιάς, που αυτή ως «ακτιβίστρια, επαναστάτρια και Καταλανή» κατάφερε να εκλεγεί δήμαρχος της πόλης.

Η Κολάου γεννήθηκε στην γειτονιά Γκουϊνάρδο της Βαρκελώνης, και μεγάλωσε παίζοντας με τις τρεις αδερφές και τα άλλα παιδιά της γειτονιάς στους δρόμους –ιδανικά μεσογειακά παιδικά χρόνια, όπου ο δημόσιος χώρος αποτελούσε την συνέχεια του σαλονιού της κάθε οικογένειας. Μεγάλωσε σ’ ένα πολιτικοποιημένο σπίτι, και συμμετείχε στις πρώτες διαδηλώσεις στην ηλικία των 15, ενάντια στον Πρώτο Πόλεμο του Κόλπου. Σπούδασε φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης, αλλά ποτέ δεν σκέφτηκε να γίνει πολιτικός. Αργότερα, παρακολούθησε σπουδές στο θέατρο για έναν χρόνο [ ].

Ήταν στις πρώτα χρόνια της νέας χιλιετίας, όταν η μεταψυχροπολεμική ριζοσπαστική αριστερά άρχισε να συσπειρώνεται γύρω από μια σειρά αντι-παγκοσμιοποιητικών διαδηλώσεων στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, που η Κολάου δραστηριοποιήθηκε ενεργητικότερα στην πολιτική. Θυμάται να μιλάει με αγωνία στο τηλέφωνο σε φίλους της που συμμετείχαν στην Γένοβα, κατά την διάρκεια των διαδηλώσεων ενάντια στους G-8, όταν κατά την διάρκεια μιας επίθεσης της αστυνομίας σε κάποια μπλοκ, 68 άτομα νοσηλεύτηκαν στο νοσοκομείο. Ήταν αυτή η περίοδος, πιστεύει, που καλλιέργησε το έδαφος για την ανάδυση ενός νέου κύματος αριστερόστροφης πολιτικής στην Ισπανία. «Αναμείχθηκα το 2001 με το αντι-παγκοσμιοποιητικό κίνημα, ενάντια στον πόλεμο του Ιράκ αλλά και ενάντια στην Παγκόσμια Τράπεζα και το φαινόμενο του θερμοκηπίου», είπε. «Για εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους, αυτό ήταν το ξεκίνημα της ανάμειξης τους στην πολιτική, και μπορώ ακόμα να διακρίνω τις επιρροές αυτής της περιόδου να βρίσκονται σε εξέλιξη σήμερα».

Η Κολάου πέρασε τα υπόλοιπα χρόνια της πρώτης δεκαετίας του 2000 απορροφημένη στον ακτιβισμό, διαδηλώνοντας εναντίον της διεξαγωγής πολέμων, των προβλημάτων στέγασης και του «εξευγενισμού» ολόκληρων περιοχών. Την εποχή που συμμετείχε στο PAH, ανέπτυξε τον διακριτό πολιτικό της ρόλο, που βασίζεται σε έναν ειλικρινή, προσεκτικά διαμορφωμένο λαϊκισμό. Έχει δηλώσει ότι θέλει να ‘γυναικοποιήσει’ την πολιτική και αποφεύγει τις ματσο διατυπώσεις της παλαιοαριστερής ρητορικής. Είναι δύσκολο να την φανταστούμε να επαναλαμβάνει τα λόγια του ηγέτη των Ποδέμος, που είπε κάποτε ότι «ο παράδεισος δεν κατελήφθη με συναίνεση, αλλά εξ εφόδου».  Αντίθετα στους λόγους της, η ρητορική της Κολάου περιστρέφεται διαρκώς γύρω από τις ίδιες θεματικές: τα ανθρώπινα δικαιώματα, την δημοκρατία, την συμμετοχή, την δικαιοσύνη και την ενσωμάτωση. Όταν χρησιμοποίησα την λέξη «ριζοσπαστικός» κάποια στιγμή, αυτή την αμφισβήτησε «Τι σημαίνει άραγε ριζοσπαστικός;     Είμαστε σε μια παράδοξη κατάσταση όπου η υπεράσπιση της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων καθίσταται ριζοσπαστικό αίτημα».

Ένα βασικό στοιχείο στην πολιτική της Κολάου, είναι ότι σε αντίθεση με πολλούς άλλους πολιτικούς, αυτή δεν φοβάται να επιδείξει συναισθηματισμό. Η διάσημη κοινοβουλευτική ακρόαση του 2013 δεν ήταν η μοναδική φορά που έκλαψε, ή που έφτασε κοντά στο να κλάψει δημοσίως. Στις προεκλογικές συγκεντρώσεις χρησιμοποιούσε όλη την σκηνή, κάνοντας χειρονομίες και μιλώντας παθιασμένα για τους πιο περιθωριοποιημένους κατοίκους της πόλης –τις γυναίκες και τα παιδιά, τους συνταξιούχους, τους μετανάστες και τους ανέργους. [ ]

Κατ ιδίαν παραμένει η ίδια, μιλώντας γρήγορα και σοβαρά, δίχως να σταματάει ούτε για να πάρει ανάσα –ενώ ηρεμεί μόνο όταν θεωρεί ότι παρέδωσε το μήνυμα που ήθελε να εκφράσει, και τότε ξεσπάει στα γέλια: Όταν την συνάντησα κατά την συμβολική 100η μέρα του  Bcomú στην εξουσία, ήταν εν μέσω του Μερσέ, του μεγάλου πολιτιστικού φεστιβάλ που γίνεται στην Βαρκελώνη το Φθινόπωρο. Εκείνη την εβδομάδα ήταν λες και οι πόρτες του δημαρχείου είχαν ανοίξει για όλο τον λαό: Συνήθως, υπό την προστασία των δυνάμεων ασφαλείας, τώρα η εσωτερική αυλή ήταν γεμάτη από τους συμμετέχοντες στο φεστιβάλ και τις οικογένειές τους, ντυμένοι με παραδοσιακές καταλανικές φορεσίες, με κόκκινα πουκάμισα και άσπρα παντελόνια· υπήρχαν στίβες σακιδίων αφημένες στο πάτωμα, ενθουσιασμένα παιδιά που έτρεχαν δεξιά και αριστερά, και ένα που άλλαζε σ’ έναν παμπάλαιο πάγκο από ξύλο βελανιδιάς.

Από την πρώτη στιγμή της εκλογικής της επιτυχίας, η Κολάου επανέλαβε την δέσμευση των Ζαπατίστας υποσχόμενη «να κυβερνήσει υπακούοντας τους πολίτες». Την ίδια νύχτα, είχε δώσει έναν λόγο όπου εξέφραζε μια προσεκτικά σχεδιασμένη ταπεινότητα: «Ποτέ μην εφησυχαστείτε στις αρετές μας ή στην εμπιστοσύνη που έχετε για την αντιπροσώπευσή σας», είπε στους υποστηρικτές της. «Πετάξτε μας έξω εάν δεν υλοποιήσουμε αυτά που υποσχεθήκαμε ότι θα κάνουμε… αλλά να έχετε υπόψη ότι δεν μπορούμε να πετύχουμε τα πάντα από την πρώτη μέρα». Ήταν μια απάντηση στο παράδοξο που βρίσκεται στην καρδιά της νέας, αριστερόστροφης πολιτικής της Ισπανίας, η οποία εξαρτάται από την ύπαρξη ορισμένων χαρισματικών προσωπικοτήτων. Στην Βαρκελώνη, για παράδειγμα, η αξιοθαύμαστη συλλογική νίκη εναντίον του κατεστημένου από μια αυτοχρηματοδοτούμενη πλατφόρμα πολιτών, που σχηματίστηκε 11 μήνες πριν τις εκλογές, χτίστηκε γύρω από την αναφορά σε μια γυναίκα, το πρόσωπο της οποίας κοσμούσε όλες τις αφίσες που ήταν τοποθετημένες σε κάθε γωνιά της πόλης.

Σε μια από τις πιο γνωστές ομιλίες της κατά την διάρκεια της προεκλογικής της εκστρατείας, σε μια διαδήλωση που έγινε τον Σεπτέμβριο του 2014, η Κολάου μίλησε για τις γκρίζες ζώνες του νέου λαϊκισμού της Ισπανίας: «Θα μας ρωτήσουν: Ποιοί είστε; Ποιούς εκπροσωπείτε; Ας μην είμαστε τόσο αλαζόνες ώστε να απαντήσουμε αμέσως ότι είμαστε ‘όλος ο κόσμος’. Είμαστε ο λαός στους δρόμους. Είμαστε φυσιολογικοί άνθρωποι. Είμαστε απλοί άνθρωποι, που καλημερίζουν τους γείτονές τους κάθε μέρα, που, σε αντίθεση με τους επαγγελματίες πολιτικούς χρησιμοποιούν τις δημόσιες συγκοινωνίες κάθε μέρα, που δουλεύουν σε επισφαλείς θέσεις εργασίας κάθε μέρα, και που βλέπουν τα πράγματα έτσι όπως ακριβώς είναι κάθε μέρα». Η Κολάου μένει ακόμα στο μικρό διαμέρισμά της, κοντά στην Σαγράδα Φαμίλια, με τον σύζυγό της Άντρια Αλεμανύ –με τον οποίον έχει συγγράψει δύο βιβλία για την στεγαστική κρίση– και τον μικρό της γιό, Λούκας. Η γειτονιά, με την Βασιλική του Γκαουντί στην καρδιά της, και τα κατά τα άλλα ήσυχα καλντερίμια της να υποδέχονται περί τα 3 εκ. επισκεπτών που συνωστίζονται στην κατά τα άλλα ήσυχη γειτονιά –μια περιοχή που συμπυκνώνει με χαρακτηριστικό τρόπο την κρίση ταυτότητας που αντιμετωπίζει η Βαρκελώνη.

Όπως βέβαια θα ανακαλύψει η Κολάου, το πρόβλημα με το να είσαι η εκλεκτή του λαού, είναι ότι δεν θέλουν όλοι τα ίδια πράγματα. Σε ένα μέρος της παλιάς πόλης της Βαρκελώνης, οι εντάσεις από τις υπερβολές του τουρισμού διολίσθησαν σε ανοιχτή εχθρότητα. Έχοντας στερηθεί το θαλάσσιό της μέτωπο, τα μικρά στενά της Μπαρτσελονέττα είναι γεμάτα από τα μπαλκόνια των μικρών διαμερισμάτων της γειτονιάς, που κοσμούνται από την παραδοσιακή κίτρινη-μπλε σημαία της συνοικίας, που έχει ως σύμβολο τον φάρο με την βάρκα. Αυτές τις μέρες, οι σημαίες συνοδεύονται συχνά και από άλλες, που έχουν επάνω τους ζωγραφισμένο το σύνθημα “Cap pis turistic” (που στα Καταλανικά σημαίνει, «όχι δωμάτια προς ενοικίαση»).

4500

Για αιώνες, η Μπαρσελονέττα ήταν ένα κλασικό προάστιο της εργατικής τάξης, όπου κυριαρχούσαν οι ψαράδες, μέχρι την στιγμή που η παραλία η οποία βρισκόταν εντός της περιμέτρου της να υποστεί μια μεγάλη ανάπλαση για τους Ολυμπιακούς του 1992. Έκτοτε, τα παράλια της συνοικίας είναι αποκλεισμένα από μια σειρά τουριστικών μαγαζιών, που περιλαμβάνουν πλατφόρμες προς την θάλασσα, γήπεδα βόλεϊ κ.ο.κ. Οι ντόπιοι παραπονιούνται ότι το κόστος ζωής έχει εκτοξευθεί, και οι ορδές των τουριστών συνήθως γκρινιάζουν ότι οι κάτοικοι δεν είναι φιλικοί απέναντί τους.

Τα προβλήματα με τον τουρισμό, έφτασαν στο απόγειό τους στην Μπαρσελονέτα το πρωϊνό μιας Παρασκευής, τον Αύγουστο του 2014, όταν τρεις πληθωρικοί Ιταλοί νέοι πέρασαν αρκετές ώρες τριγυρίζοντας γυμνοί στην γειτονιά. Οι φωτογραφίες από τους έξαλλους παραθεριστές σύντομα κυκλοφόρησαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και έτσι ακολούθησε μια σειρά αντιτουριστικών διαδηλώσεων. Όταν επισκέφθηκα την γειτονιά πέρυσι, οι τοίχοι της ήταν γεμάτοι με αφίσες που είχε τοποθετήσει η δημοτική αρχή, και ρωτούσαν σε διάφορες γλώσσες «Γνωρίζετε αν διαμένετε σε ένα παράνομο τουριστικό διαμέρισμα; Ένα άλλο, της ίδιας σειράς, προειδοποιούσε: ‘Μην χρησιμοποιείτε τους δρόμους για την τουαλέτα σας’».

Η Κολάου κήρυξε ως προτεραιότητά της το να γλυτώσει την Βαρκελώνη από αυτού που αποκαλεί ‘μαζικοποιημένο τουρισμό’, ο οποίος δεν διατηρεί καμία μέριμνα βιωσιμότητας ή στρατηγικού σχεδιασμού [ ]. «Μέχρι σήμερα, το μόνο που είχαμε ήταν ιδιωτικές πρωτοβουλίες που έκαναν ό,τι ήθελαν» μου είπε η Κολάου. «Αυτό οδήγησε σε ένα μοντέλο που εξελίσσεται σήμερα ανεξέλεγκτα», πρόσθεσε. «Ταλαιπωρηθήκαμε αρκετά με το εξίσου κοντόθωρο μοντέλο της στεγαστικής φούσκας. Και προσπαθούμε να αποτρέψουμε από το να συμβούν τα ίδια σφάλματα με τον τουρισμό».

Λίγο μετά την εκλογή της, η Κολάου ανακοίνωσε την ισχύ ενός ετήσιου μνημονίου διακοπής στις κατασκευές νέων ξενοδοχείων και τουριστικών διαμερισμάτων, σταματώντας έτσι πάνω από 30 ξενοδοχειακά πρότζεκτ που ήταν υπό σχεδιασμό. Τον Μάρτιο του 2016, το δημοτικό συμβούλιο επέκτεινε την απαγόρευση, και φιλοδοξεί να κατευθύνει οποιαδήποτε μελλοντική επέκταση στην περιφέρεια της πόλης, μακριά από την υπερ-επιβαρυμένη παλιά πόλη. Το δημοτικό συμβούλιο, επίσης, έριξε πρόστιμα στην Airbnb και την ανταγωνιστική της Homeaway, επειδή φιλοξενούσαν στις σελίδες τους αγγελίες ενοικίασης παράτυπων τουριστικών καταλυμάτων –που δεν είχαν δηλωθεί ως τέτοια και που έτσι γλύτωναν την καταβολή δημοτικών τελών και άλλων σχετικών φόρων. Τον Απρίλιο, το Δημοτικό Συμβούλιο της πόλης ανακοίνωσε ότι σκέφτεται την επιβολή ενός ειδικού φόρου για όσους επισκέπτονται την πόλη, αλλά δεν διανυκτερεύουν σε αυτήν: Τους επιβάτες κρουαζιερόπλοιων, και τους ημερήσιους επισκέπτες της. Πολλές από αυτές τις πρωτοβουλίες προέρχονται από το νέο τουριστικό συμβούλιο της Κολάου, στο οποίο συμμετέχουν από κοινού απλοί κάτοικοι της πόλης, και εκπρόσωποι της τουριστικής βιομηχανίας.

Ακόμα κι έτσι, όμως, πολλοί κάτοικοι παραμένουν δυσαρεστημένοι. Την πρώτη μέρα του Φεστιβάλ της Μερσέ, καθώς τα πλήθη είχαν συγκεντρωθεί να ακούσουν την Κολάου, που θα κήρυσσε την έναρξη του Φεστιβάλ, οι κάτοικοι της Μπαρτσελονέττα οργάνωσαν μια διαδήλωση. Οι ντόπιοι, πολλοί από τους οποίους είχαν φέρει και τα παιδιά τους, έσπευσαν στο δημαρχείο κουνώντας τις μπλε κίτρινες σημαίες, χτυπώντας τύμπανα και φυσώντας σφυρίχτρες. «Η ζωή στην Μπαρτσελονέτα έχει καταστεί αβίωτη», μου είπε ο Κίκο Κάσας. Αυτός και οι σύντροφοί του διαδηλώνουν για την μαζική απαγόρευση τουριστικών καταλυμάτων στην Βαρκελώνη. «Η κερδοσκοπία έχει προκαλέσει πάρα πολλές αυξήσεις των ενοικίων», λέει ο Κάσας, «τώρα δεν αντέχουμε να ζούμε στις γειτονιές που ζούσαν οι παππούδες μας και την ίδια στιγμή οι μεθυσμένοι τουρίστες και τα πάρτι τους, καθιστούν την ζωή εδώ ανυπόφορη».

Σε μια κινητοποίηση που πραγματοποιήθηκε την προηγούμενη εβδομάδα, η Ένωση Κατοίκων της Μπαρτσελονέτα διαδήλωσε προς τα τοπικά γραφεία της Airbnb, σέρνοντας μαζί της μια απομίμηση κανονιού –στο πλαίσιο ενός θεατρικού συμβολισμού της παράκτιας παράδοσης της συνοικίας– το οποίο μάλιστα εκτόξευσε και μια ψεύτικη βολή προς τα γραφεία της πολυεθνικής. Στην ίδια διαδήλωση, τέθηκε στο στόχαστρο και η Κολάου, επίσης, με ένα πανό να γράφει: «Δήμαρχε: Τρεις μήνες δίχως λύσεις. Λοιπόν;». Ήταν η πρώτη φορά που ο σκληρός πυρήνας των υποστηρικτών της Κολάου, ή τουλάχιστον  μια μερίδα του, ήρθε σε αντιπαράθεση μαζί της.

Στην άλλη πλευρά της παλιάς πόλης, από εκείνην που βρίσκεται  η Μπαρσελονέτα, είναι η Ραβάλ, μια ακόμα φτωχή συνοικία με μακρά ιστορία αλληλεγγύης μεταξύ των μελών της εργατικής τάξης. Ένα απόγευμα, συμμετείχα σε μια συζήτηση της εκεί κοινότητας, που πραγματοποιήθηκε στις εγκαταστάσεις κάποιου παλιού εργοστασίου. Στο οικόπεδο επρόκειτο να χτιστεί ένα ξενοδοχείο πολυτελείας –όμως το κτήριο καταλήφθηκε από τοπικές ομάδες ακτιβιστών που το μετέβαλαν σε ‘κοινωνικό χώρο’, καλυμμένο με γκράφιτι που κατήγγειλαν την αστυνομική βία, και παρουσίαζαν το λόγκο «αγαπάω την Βαρκελώνη» σε διάφορες εκδοχές. Ένας άνθρωπος που λεγόταν Μανέλ Αΐσα πήρε το μικρόφωνο και εξήγησε ότι μεγάλωσε στον ίδιο δρόμο την δεκαετία του 1950, όταν ο πατέρας του είχε ένα μπαρ στο οποίο σύχναζαν ναύτες και οδηγοί, ριζοσπάστες και πόρνες. Εξιστόρησε ότι μια βδομάδα πριν, καθώς περπατούσε στην γειτονιά του, μια ομάδα νεαρών Γερμανών τουριστών τον προσέγγισε και τον ρώτησαν σε σπαστά ισπανικά «αν αυτή είναι καλή γειτονιά για να επενδύσουν σε γη και ιδιοκτησίας». Γέλασε ενθυμούμενος το τι τους απάντησε «τους είπα να πάνε… κάπου μακριά, πολύ μακριά».

4503.jpg

Αλλά η δυσάρεστη αλήθεια είναι ότι για πολλούς κατοίκους της πόλης –και όχι μόνον για μια πλούσια ελίτ επιχειρηματιών κρουαζιέρας, ξενοδόχων και ραντιέρηδων– η τουριστική οικονομία υπήρξε μέσο σωτηρίας. «Η πλειοψηφία των ανθρώπων που μοιράζεται το σπίτι τους, το κάνει για να καταφέρει να επιβιώσει», μου λέει ο Ρικάρντο Ράμος, εκπρόσωπος της Ένωσης Κατοίκων-Εκμισθωτών καθώς γευματίζαμε κάπου κοντά στην Σαγράδα Φαμίλια. «Έχουμε συνταξιούχους που αγωνίζονται να πληρώσουν την υποθήκη τους, ή το νοίκι τους, και ζουν με 400€/μήνα –είναι αδύνατο να επιβιώσεις με τόσα στην Βαρκελώνη. Μερικοί από αυτούς τους ανθρώπους θα έμειναν στον δρόμο μέσα σε δύο μήνες, αν δεν διέθεταν αυτό το έξτρα εισόδημα».

Η Ένωση του Ράμος, που ιδρύθηκε Απρίλιο του 2015, υποστηρίζεται από την Airbnb. Τα μέλη της οργανώνουν τις δικές τους διαμαρτυρίες –με συνθήματα, γραμμένα στα Αγγλικά, όπως το «Tourists come home!», που το φωνάζουν σε αντιδιαστολή με το «Tourists go home». Ο Ράμος υποστήριξε ότι, εκτός από το να στηρίζει όσους νοικιάζουν το σπίτι τους,  αυτός ο τύπος τουρισμού που ενθαρρύνεται από εταιρείες όπως η Airbnb, λειτουργεί υποστηρικτικά και ως προς τα μικρά καταστήματα που λειτουργούν εκτός της βαριάς τουριστικής περιμέτρου, καθώς προσφέρει μια πιο αυθεντικά τοπική εμπειρία πέραν από τις βόλτες στον πεζόδρομο της Ράμπλα, και την διανυκτέρευση σε κάποιο ξενοδοχείο διεθνούς τουριστικής αλυσίδας. Η Airbnb παραπέμπει στα ευρήματα μιας έρευνας που διεξήγε το 2014, και τα οποία δείχνουν ότι πάνω από τους μισούς εκμισθωτές κατοικιών της Βαρκελώνης που χρησιμοποίησαν την πλατφόρμα της, χρησιμοποίησαν τα έσοδα από αυτήν την δραστηριότητα για να αποπληρώσουν την υποθήκη, το νοίκι ή τους λογαριασμούς τους […]

Ο Ράμος λέει ότι εάν η Κολάου ήταν πραγματικά υπέρ του λαού, θα έπρεπε να τους υποστηρίζει: «Δεδομένου ότι η δήμαρχος Κολάου έχει ένα σοσιαλιστικό υπόβαθρο, δεν καταλαβαίνω το γιατί να αντιτίθεται στην δυνατότητα που προσφέρεται στους ανθρώπους να δραστηριοποιηθούν προκειμένου να αποφύγουν την έξωση από τα σπίτια τους. Κανονικά θα έπρεπε να είμαστε στην ίδια πλευρά. Η εκμίσθωση των σπιτιών και ο τουρισμός έχουν δαιμονοποιηθεί στην Βαρκελώνη –μερικές ομάδες κατοίκων έχουν φτάσει στο σημείο να κάνουν ακόμα και περιπολίες, την νύχτα, για να αποκαλύπτουν τις κατοικίες που εκμισθώνονται παράνομα. Και η δήμαρχος δεν νοιάζεται καν να σταματήσει τέτοια φαινόμενα».

 «Δεν πιστεύω ότι η δήμαρχος έχει κατανοήσει την διαφορά μεταξύ του να είσαι σε μια προεκλογική εκστρατεία, και του να είσαι στην εξουσία», συνέχισε ο Ράμος. «Κατά την διάρκεια της καμπάνιας, απευθύνεσαι στο εκλογικό σου κοινό, και αυτό είναι θεμιτό –αλλά από την στιγμή που θα βγεις στην εξουσία, την ασκείς για λογαριασμό όλων των κατοίκων, ανεξάρτητα από το εάν ψήφισαν εσένα ή όχι».

Με μια τοπική κυβέρνηση μειοψηφίας, που κατέχει μόλις 11 από τους 41 δημοτικούς συμβούλους, η Κολάου και το BComú στηρίζονται στην υποστήριξη άλλων σχηματισμών προκειμένου να εγκρίνεται η πολιτική τους από το δημοτικό συμβούλιο. Επίσης, αντιμετωπίζουν την εχθρικότητα της επιχειρηματικής κοινότητας και των ΜΜΕ –αλλά και της τοπικής, αμετακίνητης γραφειοκρατίας. Οι αντίπαλοι του BComú έθεσαν εξαρχής προσκόμματα στην προοπτική μιας σταθερής διακυβέρνησης: Πριν καλά καλά να διεξαχθεί η τελετή ορκωμοσίας, ο πολιτικός αντιπρόσωπος της τοπικής αστυνομίας, Ζαν Ντελόρ, υπέβαλε την παραίτησή του σε ένδειξη διαμαρτυρίας: «Γι’ αυτούς, δεν υπάρχει καλή αστυνομία», είπε ένας άλλος εκπρόσωπός της, «γι’ αυτούς είμαστε όλοι βασανιστές».

Το BComú αντιμετώπιζε λυσσαλέα αντιπολίτευση στο δημοτικό συμβούλιο, από τα κόμματα του κατεστημένου που εξ αρχής έσπευσαν να μπλοκάρουν τις πιο ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις και να προβάλουν την απουσία εμπειριών διακυβέρνησης της νέας διοίκησης. Τον Οκτώβριο, δύο κόμματα που αρχικώς είχαν συμμαχήσει με το BComú –το κεντροαριστερό PSC και οι αριστεροί Καταλανοί εθνικιστές του ERC– ψήφισαν εναντίον της επέκτασης του μνημονίου που πρότεινε ο Κολάου, για την διακοπή αδειοδότησης νέων ξενοδοχείων (το οποίο παρ όλα αυτά ανανεώθηκε τον Μάρτιο του 2016). Τον επόμενο μήνα, ο ηγέτης του PSC, Χάιμε Κολλμπόνι, κατήγγειλε το εν λόγω μέτρο ως «αδιάκριτο» κατηγορώντας την Κολάου για «ιδεολογική καθαρότητα» και «προφανής άγνοια της πολυπλοκότητας» που διέπει μια πόλη όπως είναι η Βαρκελώνη. Συνέστησε στους αρχάριους του BComú να επωφεληθούν των εμπειριών κυβερνησιμότητας του δικού του σχηματισμού, και ισχυρίστηκε ότι μόνο μια συμμαχία με το κόμμα του θα αποκαθιστούσε την «μεγάλη αδυναμία» της νέας διοίκησης.

Στις 10 Μαΐου, η Κολάου εν τέλει ενέδωσε, και ανακοίνωσε μια τέτοια συμμαχία. Το BComú εν τέλει θα ενισχυθεί με τους τέσσερις συμβούλους του PSC, και ο Κολμπόνι θα οριστεί αναπληρωτής δήμαρχος. Ίσως πιο σημαντικό από τους ψήφους στο δημοτικό συμβούλιο, το PSC θα παρέχει στην διοίκηση της Κολάου πρόσβαση σε ένα δίκτυο επαφών, που περιλαμβάνει γραφειοκράτες σε νευραλγικές θέσεις, αξιωματούχους των συνδικάτων, του εμπορικού επιμελητηρίου και των άλλων οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.

Όπως με κάθε κυβερνητική συμμαχία, το παρασκήνιο και ο τρόπος διαχείρισης από τα ΜΜΕ θα παίξουν καθοριστικό ρόλο στο να αποδειχθεί εν τέλει ποιος σχηματισμός θα επωφεληθεί περισσότερο· βραχυπρόθεσμα, είναι δύσκολο να μην καταγραφεί αυτή ως ήττα της Κολάου. Τον Ιανουάριο του 2015, πέντε μήνες πριν τις εκλογές, είχε αποκλείσει το ενδεχόμενο μιας τέτοιας συμμαχίας με το PSC, το οποίο είχε αποκαλέσει ως «κόμμα του κατεστημένου», που ως τέτοιο «αποτελούσε περισσότερο μέρος του προβλήματος, παρά κομμάτι για την λύση του».

Ορισμένοι ακτιβιστές εκφράσουν σκεπτικισμό για το τι μπορεί να προκαλέσει ένας τέτοιος συμβιβασμός στο BComú: Σύμφωνα με ένα άρθρο που δημοσιοποιήθηκε πρόσφατα, στην αριστερή εφημερίδα Diagonal, η συμφωνία με το PSC είναι «σαν να πηγαίνεις με έναν ‘κυριαρχικό’ στο κρεββάτι, και να ελπίζεις ότι θα παίξει παθητικό ρόλο». Επίσης, κάποια άλλα πρόσφατα γεγονότα δείχνουν να αποξενώνουν περαιτέρω κάποιους από τους σκληροπυρηνικούς υποστηρικτές της Κολάου. Η εκκένωση μιας κατάληψης που είχε πραγματοποιηθεί στις παλαιές εγκαταστάσεις μιας τράπεζας, και λειτουργούσε ως κοινωνικό κέντρο, προκάλεσε βίαιες συγκρούσεις με την αστυνομία. Η Κολάου εξόργισε αρκετούς αρνούμενη να πάρει θέση για ένα ζήτημα το οποίο αποκάλεσε ως μια «ιδιωτική διένεξη» (παρ όλο που προηγουμένως είχε προσφέρει στους καταληψίες άλλον χώρο από τον επίμαχο).

6861103874_73c49924f9_z.jpg
Από αφίσα δρόμου στην Βαρκελώνη. Μεταφράζουμε: «Καλώς ήλθατε. Η ενοικίαση τουριστικών καταλυμάτων στην γειτονιά, καταστρέφει τον κοινωνικό-πολιτιστικό ιστό της, προωθεί την κερδοσκοπία γης, κι έτσι πολλοί ντόπιοι κάτοικοι αναγκάζονται να μετακομίσουν. Απολαύστε την διαμονή σας»

Τέτοια συμβάντα θέτουν ένα ευρύτερο ζήτημα για τους υποστηρικτές του BComú αλλά και για εκείνος άλλων παρόμοιων εγχειρημάτων, όπως οι Ποδέμος σε πανεθνικό επίπεδο: Αξίζει άραγε τελικά την προσπάθεια; Μήπως θα ήταν καλύτερα αν πίεζαν για αλλαγές παραμένοντας εκτός θεσμών;

Για κάποιους έμπειρους παρατηρητές, η μεταφορά της ακτιβιστικής πολιτικής εντός των θεσμών εξουσίας ήταν και θα παραμείνει πάντοτε μια πρόκληση. Ο Οριόλ Νέλο, είναι καθηγητής αστικής γεωγραφίας στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης, και πρώην εκπρόσωπος του PSC στο περιφερειακό κοινοβούλιο της Καταλονίας. Στις τελευταίες δημοτικές εκλογές υποστήριξε BComú. Οι ακτιβιστές βάσεις δεν πρέπει να σκέφτονται το κοινοβούλιο ως «φρούριο», μου είπε καθώς πίναμε καφέ σε μια πλατεία στο Ραβάλ. «Καλύτερα να το σκέφτονται ως μια εξαιρετικά πολύπλοκη αρένα, στην οποία μπορείς να κατακτήσεις συγκεκριμένα σημεία –γνωρίζοντας ότι σε βάθος χρόνου το πιο πιθανόν είναι οι θεσμοί να ενδώσουν σε άλλες πιέσεις, που προέρχονται από τον τομέα της οικονομίας και των επιχειρήσεων. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να γίνει τίποτα μέσω των θεσμών», χαμογέλασε. «Μπορείς να αλλάξεις πολλά πράγμα». Για τον Νέλλο, η αποφασιστικότητα της Κολάου να επανακαθορίσει τον αντίκτυπο του τουρισμού υπέρ των πολιτών της Βαερκελώνης, είναι παράδειγμα μιας μεταρρυθμιστικής δράσης που είναι ταυτόχρονα ουσιαστική και εφικτή.

Εδώ και καιρό, η ισπανική πολιτική σκηνή βρίσκεται σε μια περίεργη μετάβαση: Το παλαιό πεθαίνει και το καινούργιο δεν μπορεί να γεννηθεί. [ ]. Εν τω μεταξύ, η Άντα Κολάου, και η συνάδελφός της στην Μαδρίτη, Μανουέλα Καρμένα, παραμένουν οι πιο ισχυροί εκφραστές αυτής της «νέας πολιτικής» στην Ισπανία –μια χώρα όπου, παρά μια μικρή περίοδο οικονομικής ανάκαμψης, η ανεργία παραμένει στο 22%.

Ακόμα και μετά τον συμβιβασμό με το PSC, υπάρχει μια εντύπωση μεταξύ των υποστηρικτών της Κολάου, ότι η εμπειρία της στον αγώνα για το στεγαστικό αδιέξοδο, με τις καταλήψεις τραπεζών και την παρεμπόδιση των εξώσεων με το PAH, της έχει χαρίσει αυτοπεποίθηση και θέληση ώστε να τα καταφέρει και σε αυτό το επίπεδο. Ήταν, όπως μου είπε «μια συλλογικότητα που δημιουργήθηκε από τους φτωχότερους ανθρώπους στην Ισπανία, από ανθρώπους που έχασαν τα πάντα –όχι μόνον το σπίτι τους ή τα λεφτά τους, αλλά κάθε ελπίδα για το μέλλον». Μην έχοντας τίποτα να χάσουν, οργανώθηκαν, δημιούργησαν στενούς δεσμούς, δημιούργησαν νέους φίλους, επιδόθηκαν μαζί σε πράξεις κοινωνικής ανυπακοής, επέμειναν στον αγώνα –και εν τέλει κέρδισαν. «Είναι μια εμπειρία την οποία δεν θα ξεχάσω ποτέ στην ζωή μου», λέει η Κολάου «επειδή μου έμαθε το πιο πολύτιμο μάθημα που έχω πάρει μέχρι τώρα, το οποίο λέει ότι θα γίνουμε αυτό που θέλουμε να γίνουμε. Το να αποκτήσουμε μια κοινωνία που είναι πιο δίκαια, εξαρτάται αποκλειστικά από εμάς, και από το εάν θα κινητοποιηθούμε για την υλοποιήσουμε»…

[αναδημοσίευση από την βρετανική εφημερίδα Guardian, 26/05/2016]

a787288eefbbf20637ce99a4bc3a255041ca8e39.jpg

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s